Anafilaksja

Anafilaksja zabija przez drogi oddechowe albo przez wstrząs, często w ciągu kilkudziesięciu minut. Lekiem pierwszego rzutu jest adrenalina domięśniowo — wszystko inne jest dodatkiem.

Rozpoznanie

• Nagły problem z drogami oddechowymi, oddychaniem albo krążeniem, zwykle ze zmianami na skórze i błonach śluzowych (pokrzywka, obrzęk) — ale zmian skórnych może nie być [2].
• Hipotensja u dorosłego i dziecka powyżej 10 lat: ciśnienie skurczowe poniżej 90 mmHg albo spadek o ponad 30 % od wartości wyjściowej [1].
• Jad owadów jest niezależnym czynnikiem ciężkiego przebiegu, a przewlekła choroba płuc (np. astma) zwiększa ryzyko niedotlenienia [7].

Adrenalina

• Domięśniowo w przednio-boczną część uda, roztwór 1 mg/ml: 0,01 mg/kg, maks. 0,5 mg; u dorosłego 0,5 mg [1] [2] [4].
• U dorosłego dawkę powtarzasz po 3–5 minutach, zależnie od odpowiedzi klinicznej [2]; wytyczne WAO dopuszczają przy objawach opornych powtarzanie co 5–15 minut [1].
• Jedna dawka działa krótko. Przy narastającym wstrząsie kolejne dawki są leczeniem, a nie nadgorliwością.
• Adrenalina dożylnie — gdy objawy nie ustępują mimo dawek domięśniowych: wlew od 0,1 µg/kg/min, miareczkowany według odpowiedzi, prowadzony wyłącznie przez przeszkolony personel u chorego w pełni monitorowanego [2]. Dla drogi dożylnej ERC 2025 podaje wyłącznie wlew, bez bolusów [2].

Dzieci

Dawki z tabeli są praktycznym zaokrągleniem 0,01 mg/kg (maks. 0,5 mg); przy znanej masie ciała liczy się na kilogram. U dziecka dawkę powtarza się co 5 minut, jeśli objawy się utrzymują, a we wstrząsie płyn podaje bolusem 10 ml/kg [3]. Reakcję dwufazową i obserwację po reakcji omawia sekcja niżej.

Ułożenie, tlen, płyny

• Chory z zaburzeniami krążenia leży na plecach z uniesionymi nogami. Chory z objawami z dróg oddechowych albo oddychania, ale bez zaburzeń krążenia, może siedzieć z wyprostowanymi nogami [2].
• Nie sadzasz i nie stawiasz chorego, który ma leżeć [2].
• Tlen w wysokim przepływie przez maskę z rezerwuarem [1]: ERC zaleca 15 l/min tlenu 100 %, potem miareczkowanie do SpO₂ 94–98 % [2].
• Krystaloid bolusami 10–20 ml/kg, powtarzanymi według odpowiedzi chorego [2]; wytyczne WAO podają u niestabilnego krążeniowo bolus 20 ml/kg [1].

Reakcja dwufazowa i przekazanie

• Objawy mogą wrócić po ustąpieniu: ok. połowa reakcji dwufazowych zaczyna się w ciągu pierwszych 6–12 godzin [1]; w przeglądzie systematycznym mediana czasu do nawrotu wyniosła 11 godzin [5], a nawrót dotyczył ok. 3,9 % chorych [6].
• Chory po anafilaksji jedzie do szpitala na obserwację — zwłaszcza po ciężkiej reakcji i gdy potrzebował więcej niż jednej dawki adrenaliny [1]. Ustąpienie objawów po pierwszej dawce nie jest powodem, by zostawić go w domu.
• W przekazaniu: czynnik wywołujący, dawki i godziny adrenaliny, uczulenia i ryzyko reakcji dwufazowej.
• Po anafilaksji chory potrzebuje skierowania do alergologa i autostrzykawki z adrenaliną [8].

Źródła

1. Cardona V i wsp. World Allergy Organization Anaphylaxis Guidance 2020. World Allergy Organ J 2020;13:100472 (PubMed Central PMC7607509). doi:10.1016/j.waojou.2020.100472
2. Lott C i wsp. European Resuscitation Council Guidelines 2025: Special Circumstances in Resuscitation, rozdział „Anaphylaxis”. Resuscitation 2025;215 Suppl 1:110753 (PubMed, PMID 41117569). doi:10.1016/j.resuscitation.2025.110753
3. Djakow J i wsp. European Resuscitation Council Guidelines 2025: Paediatric Life Support. Resuscitation 2025;215 Suppl 1:110767 (PubMed, PMID 41117571). doi:10.1016/j.resuscitation.2025.110767
4. Charakterystyka Produktu Leczniczego: Adrenalina WZF 0,1 %, 1 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań (Rejestr Produktów Leczniczych). rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl
5. Lee i wsp. J Allergy Clin Immunol Pract 2015 (PubMed PMID 25680923). doi:10.1016/j.jaip.2014.12.010
6. Miles i wsp. J Allergy Clin Immunol Pract 2021 (PubMed PMID 33549844). doi:10.1016/j.jaip.2021.01.038
7. Brown SGA. Clinical features and severity grading of anaphylaxis. J Allergy Clin Immunol 2004 (PubMed PMID 15316518). doi:10.1016/j.jaci.2004.04.029
8. Muraro A i wsp. EAACI guidelines: Anaphylaxis (2021 update). Allergy 2022;77(2):357–377 (PubMed, PMID 34343358). doi:10.1111/all.15032