Zatrucie tlenkiem węgla

Tlenek węgla (czad) nie ma barwy ani zapachu, a chory zatruty nim wygląda na dobrze utlenowanego: monitor pokazuje prawidłową saturację. To klasyczna pułapka ratownictwa — rozpoznanie stawia się z okoliczności, nie z pulsoksymetru.

Kiedy myśleć o tlenku węgla

• Piecyk gazowy w łazience, piec węglowy, kominek, agregat w zamkniętym pomieszczeniu, pożar [5].
• Kilka osób z tego samego mieszkania z podobnymi objawami, objawy ustępujące po wyjściu z domu, chore zwierzęta domowe.
• Objawy niecharakterystyczne: ból głowy, zawroty, zmęczenie, nudności i wymioty, splątanie; w cięższych zatruciach — utrata przytomności, ból w klatce piersiowej i duszność, zaburzenia rytmu i zawał serca [5], a także drgawki [9].
• „Wiśniowe” zabarwienie skóry, choć wciąż opisywane w podręcznikach, widuje się rzadko — jego brak niczego nie wyklucza [6].

Bezpieczeństwo zespołu

Ten sam gaz, który zatruł chorego, wciąż jest w pomieszczeniu. Zespół nie pracuje w strefie skażenia: chorego wynosi się na świeże powietrze, a otwieranie okien i odcinanie źródła nie może opóźniać ewakuacji. Narażona jest cała rodzina — każdą osobę z mieszkania trzeba ocenić, a o podejrzeniu powiadomić dyspozytora i straż pożarną.

Pulsoksymetr a karboksyhemoglobina

Hemoglobina ma do tlenku węgla ok. 250 razy większe powinowactwo niż do tlenu [5]. Karboksyhemoglobina nie przenosi tlenu, a do tego zwiększa powinowactwo pozostałej hemoglobiny do tlenu (krzywa dysocjacji przesuwa się w lewo), więc tkanki odbierają z krwi jeszcze mniej tlenu [5].

• Zwykły pulsoksymetr mierzy dwiema długościami fali i nie odróżnia karboksyhemoglobiny od oksyhemoglobiny — pokazuje wynik prawidłowy albo prawie prawidłowy mimo ciężkiego niedotlenienia tkanek [5] [6].
• Przyrząd nieinwazyjny (pulsoksymetr CO, wiele długości fali) tylko przybliża poziom karboksyhemoglobiny. W przeglądzie systematycznym z metaanalizą (21 badań) jego czułość wyniosła 0,77, a swoistość 0,83, przy granicach zgodności z pomiarem we krwi od −7,1 do +8,6 punktu procentowego; autorzy odradzają opieranie na nim zarówno rozpoznania, jak i wykluczenia zatrucia [7].
• Prawidłowy wynik ani zwykłego pulsoksymetru, ani pomiaru nieinwazyjnego nie wyklucza zatrucia. O podejrzeniu decydują okoliczności i obraz kliniczny, a poziom karboksyhemoglobiny najdokładniej mierzy CO-oksymetria krwi w szpitalu; niski wynik też nie wyklucza istotnego narażenia [6] [7].
• Pomiar nieinwazyjny przydaje się organizacyjnie przy wielu narażonych: przy pożarze domu opieki w Henryszewie w 2013 r. posłużył do segregacji, a 46 mieszkańców wróciło do budynku [4] — każdy z nich nadal wymagał oceny klinicznej, bo pojedynczy odczyt zatrucia nie wyklucza [7].
• Prawidłowa saturacja u chorego z czadu nie jest powodem, by odstawić tlen.

Leczenie przedszpitalne

• Tlen w najwyższym możliwym stężeniu od pierwszej chwili — maska z rezerwuarem i dużym przepływem, niezależnie od odczytu pulsoksymetru. Tlen jest odtrutką wymienianą przez ERC dla tlenku węgla [8] [9] i pierwszym leczeniem niemal każdego zatrutego [5].
• Tlen skraca półokres eliminacji karboksyhemoglobiny: przy oddychaniu czystym tlenem wynosił w badaniu Weavera średnio ok. 74 min [1], a przy oddychaniu powietrzem atmosferycznym podaje się ok. 320 min [5].
• CO usuwają płuca, więc szybkość wypłukiwania zależy od wentylacji [3]. U 7 zdrowych ochotników z karboksyhemoglobiną 10–12 % zwiększenie wentylacji 2–6 razy skróciło półokres z 78 do 31 min — ale była to hiperwentylacja normokapniczna: do tlenu dodawano 4,5–4,8 % CO₂ właśnie po to, by nie obniżyć prężności dwutlenku węgla [2]. Nie jest to zachęta do hiperwentylowania chorego workiem samowprężalnym.
• Chory z niewydolnym oddechem albo nieprzytomny wymaga wspomagania wentylacji z odpowiednią częstością i objętością — ani za małą, ani nadmierną [10]; w bezdechu tlen pod maską nie wypłukuje niczego.
• EKG, glikemia, ocena neurologiczna; drgawki leczy się jak każde inne (zob. drgawki).
• Ofiara pożaru: równolegle myśleć o cyjankach i oparzeniu dróg oddechowych (zob. oparzenia).
• Transport do szpitala; o leczeniu w komorze hiperbarycznej decyduje szpital z ośrodkiem tlenoterapii hiperbarycznej — wcześniejsze powiadomienie skraca drogę.

Najczęstsze błędy

• Rozpoznanie „grypy” albo „zatrucia pokarmowego” u kilku domowników naraz.
• Odstawienie tlenu, bo pulsoksymetr albo pomiar nieinwazyjny pokazuje dobry wynik.
• Wejście zespołu do zadymionego albo niewietrzonego pomieszczenia bez oceny zagrożenia.
• Pozostawienie w domu pozostałych narażonych osób.

Źródła

1. Weaver LK i wsp. Carboxyhemoglobin half-life in carbon monoxide-poisoned patients treated with 100% oxygen at atmospheric pressure. Chest 2000;117(3):801–808 (PubMed PMID 10713010). doi:10.1378/chest.117.3.801
2. Takeuchi A i wsp. A simple „new” method to accelerate clearance of carbon monoxide. Am J Respir Crit Care Med 2000;161(6):1816–1819 (PubMed PMID 10852750). doi:10.1164/ajrccm.161.6.9907038
3. Coburn RF, Forster RE, Kane PB. Considerations of the physiological variables that determine the blood carboxyhemoglobin concentration in man. J Clin Invest 1965;44(11):1899–1910 (PubMed PMID 5845666). doi:10.1172/JCI105296
4. Gałązkowski R, Wejnarski A, Baumberg I, Świeżewski S, Timler D. Wpływ przedszpitalnego zastosowania nieinwazyjnego pomiaru karboksyhemoglobiny na działania ratunkowe w zdarzeniach mnogich i masowych — opis przypadku. Med Pr 2014;65(2):289–295 (PubMed PMID 25090858). doi:10.13075/mp.5893.2014.029
5. Rose JJ i wsp. Carbon Monoxide Poisoning: Pathogenesis, Management, and Future Directions of Therapy. Am J Respir Crit Care Med 2017;195(5):596–606 (PubMed PMID 27753502, pełny tekst PMC5363978). doi:10.1164/rccm.201606-1275CI
6. Hampson NB. Carboxyhemoglobin: a primer for clinicians. Undersea Hyperb Med 2018;45(2):165–171 (PubMed PMID 29734568). pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29734568
7. Papin M i wsp. Accuracy of pulse CO-oximetry to evaluate blood carboxyhemoglobin level: a systematic review and meta-analysis of diagnostic test accuracy studies. Eur J Emerg Med 2023;30(4):233–243 (PubMed PMID 37171830). doi:10.1097/MEJ.0000000000001043
8. Lott C i wsp. European Resuscitation Council Guidelines 2025: Special Circumstances in Resuscitation. Resuscitation 2025;215 Suppl 1:110753 (PubMed PMID 41117569). doi:10.1016/j.resuscitation.2025.110753
9. Lott C i wsp. European Resuscitation Council Guidelines 2021: Cardiac arrest in special circumstances. Resuscitation 2021;161:152–219 (PubMed PMID 33773826); tabela odtrutek sprawdzona w autoryzowanym przekładzie niemieckim, Notfall Rettungsmed 2021;24(4):447–523, doi:10.1007/s10049-021-00891-z. doi:10.1016/j.resuscitation.2021.02.011
10. Soar J i wsp. European Resuscitation Council Guidelines 2025: Adult Advanced Life Support. Resuscitation 2025;215 Suppl 1:110769 (PubMed PMID 41117572). doi:10.1016/j.resuscitation.2025.110769